Tagarchief: monotheïsme

Mozes een Egyptenaar?

Mozes

Mozes een Egyptenaar?

Nadat ik mijn tweede post over Akhenaten en het monotheïsme had afgerond was het duidelijk voor mij dat ik nog niet klaar was met dit onderwerp, in de verste verte niet. Dit heeft mij ertoe gedreven me nog meer in het ontstaan van het monotheïsme te gaan verdiepen.
Zoals ik al in mijn eerste post over dit onderwerp schreef, was Sigmund Freud de eerste om te beargumenteren dat Mozes feitelijk een Egyptenaar was en tevens een priester van de Aten-cult. Hij gaat zelfs zover te bepleiten dat Mozes en Akhenaten één en dezelfde persoon zijn geweest. Zou deze theorie kloppen, zou dit kunnen betekenen dat, Akhenaten, na Egypte gedurende 17 jaar te hebben geregeerd, niet gestorven is, maar dat hij degene is geweest die de Israëlieten  tijdens de Exodus Egypte heeft uitgeleid.
Voeren wij dit nog een stapje verder door, dan zou dit betekenen dat de mummie welke is gevonden in tombe KV55 (DK55) helemaal niet die van Akhenaten is, maar dat zijn lichaam moet worden gezocht op de vlakte van Moab aan de voet van de berg Nebo. Toegegeven, dit alles klinkt in eerste instantie behoorlijk ver gezocht maar dat geldt ook voor de thesis dat Mozes een Egyptenaar was en geen Hebreeër. Ik ben nog maar net begonnen mij te verdiepen in dit onderwerp en ik weet zeker dat ik aan het einde van mijn zoektocht de waarheid niet zal weten maar wel beter op de hoogte zal zijn van de diverse mogelijkheden.

In het eerste deel van “Moses and Monotheïsm”, “Moses an Egyptian” (1934) geeft Freud verschillende redenen voor zijn geloof in de theorie dat Mozes een Egyptenaar was.
De eerste reden is de herkomst (volgens Freud) van de naam Mozes. Hoofdstuk II van het boek Exodus verteld ons dat deze naam hem zou zijn gegeven door de Egyptische prinses welke hem redde uit het water van de Nijl met als verklaring “omdat ik hem uit het water gehaald heb”. Mozes, dat als Mosche geschreven wordt in het Hebreeuws betekend “Hij die uit het water gehaald is”. Zo op het eerste gezicht is dit een hele logische verklaring maar als we er dieper over nadenken, lijkt de kans op een Egyptische prinses met kennis van het Hebreeuws nihil. In het boek “History of Egypt” van J.H. Breasted wordt gesteld dat Mozes een Egyptische naam is met als oorsprong de naam “Mose” wat “kind” als betekenis heeft. De laatste “s” zou aan de naam zijn toegevoegd tijdens de Griekse vertaling van het oude testament.

In zijn zoektocht naar bewijs voor zijn thesis dat Mozes een Egyptenaar was, vergelijkt Freud de mythe van Mozes met de theorie welke is beschreven in het boek “Der Mythus von der Geburt des Helden”, geschreven door Otto Rank. Dit boek gaat over het feit dat “bijna alle belangrijke geciviliseerde volkeren vanaf het begin mythen om hun helden heen hebben geweven en ze in gedichten verheerlijkt hebben. Mythische koningen en prinsen, grondleggers van religies, dynastieën, imperia en steden oftewel hun nationale helden. Vooral de geschiedenis van hun geboorte en de eerste jaren van hun leven worden omgeven door de meest fantastische vertellingen; de verbazingwekkende overeenkomsten, nee, letterlijke overeenkomsten van deze verhalen, zelfs als ze verwijzen naar totaal verschillende personen, soms geografisch ver van elkaar verwijderd, is wel bekend en heeft menig onderzoeker getroffen.”
Volgens Rank verloopt de mythe van een held meestal volgens dezelfde lijnen. Te beginnen met de geboorte van de held als zijnde de zoon van ouders van hoge komaf en meestal zelfs de zoon van een koning. Gedurende de zwangerschap van de moeder of zelfs daarvoor al zal een orakel of een droom waarschuwen voor het grote gevaar dat zal ontstaan door de geboorte van het kind. Dit resulteert erin dat de vader, of iemand die hem vertegenwoordigt, de order geeft het kind te vermoorden of het in groot gevaar te brengen, wat in de meeste gevallen betekent dat het kind in een mandje wordt overgelaten aan de golven.
Hierna zal het kind worden gered door dieren of arme mensen, gezoogd worden door het vrouwelijke dier of de vrouw van lage afkomst. Wanneer het kind is opgegroeid en vele avonturen heeft meegemaakt, zal het zijn ouders herontdekken en wraak nemen op de vader. Hierna zal hij door zijn volk erkend worden en faam en grootsheid zijn dan zijn deel.
Deze mythe was voor het eerst van toepassing op Sargon van Akkad, de stichter van Babylon (c.a. 2800 VC), maar er zijn er meer zoals Karna, Heracles, Mozes etc…….
Maar de mythe van Mozes wijkt hier wezenlijk vanaf. Hij is een kind van Joodse Levieten (leden van de stam van Levi). De tweede familie, volgens de mythe van lage komaf, waarin de held groot gebracht wordt, is in het geval van Mozes een uiterst belangrijke familie, het koninklijke huis van Egypte.
Deze afwijking heeft veel onderzoekers in verwarring gebracht en hen de conclusie doen trekken dat de originele mythe anders heeft moeten verlopen. Een Egyptische koning wordt in een profetische droom gewaarschuwd dat zijn dochters’ zoon een gevaar zou gaan vormen voor het koninkrijk. Dit is de reden waarom het kind kort na de geboorte wordt toevertrouwd  aan het water van de Nijl en wordt gevonden en gered door Joodse mensen, welke het kind zullen opvoeden en grootbrengen. “Nationale motieven” zouden volgens Rank de reden kunnen zijn om de oorspronkelijke mythe te veranderen in die die we nu kennen. De mythe van Mozes moet  van Joodse of Egyptische origine zijn. Maar de Egyptenaren hadden geen reden om Mozes te verheerlijken, voor hen was Mozes zelfs geen held. Hierom moet de mythe van Mozes van Joodse afkomst zijn, iets wat ook weer een probleem is omdat het Joodse volk geen belang heeft bij een Egyptenaar als hun leider.
Volgens Freud geven de mogelijke herkomst van de naam Mozes en de analyse van de mythe van een held, geprojecteerd op de persoon Mozes geen voldoende bewijs voor de mogelijkheid dat Mozes een Egyptenaar was en is er behoefte aan in ieder geval één vast punt, zoals het vaststellen van de periode waarin Mozes leefde en daarmee de exodus een plaats geven in de geschiedenis. Bij gebrek aan zo’n vast punt zullen we op een andere manier naar Mozes moeten kijken: “Als Mozes een Egyptenaar was…….”

(Na het schrijven van deze post voelde ik de behoefte om voordat ik nog een post over Mozes en de oorsprong van het monotheïsme zou schrijven, ik mezelf verder zou verdiepen in deze materie.
Dit wil ik gaan doen door het lezen van vier verschillende boeken. Als eerste het boek “Moses and Monotheïsm”, geschreven door Sigmund Freud en de bron voor deze eerste post. Tevens wil ik gebruik gaan maken van het boek “Moses and Akhenaten” van A.Osman. Echter voordat ik dit boek kan gaan lezen moet ik me eerst gaan verdiepen in twee andere boeken, de Bijbel en de Koran. Dit omdat Osman diverse malen parallellen trekt tussen deze twee heilige boeken en ik enigszins in staat wil zijn om deze parallellen te staven. Al met al heb ik dus nog een hele weg te gaan en vraag de lezer van dit blog om geduld maar geef de zekerheid dat in de toekomst meer posts over dit onderwerp zullen verschijnen.

Advertenties

Akhenaten en monotheïsme (2).


De Amarna periode.
Zonder de invloed van Akhenaten zou Aten slechts een minder belangrijke rol hebben gespeeld in de historie van het oude Egypte. Het is gedurende de 12e Dynastie in het verhaal van Sinuhe dat er voor het eerst sprake is van Aten als een zonneschijf maar dan nog slechts als aspect van de zonnegod Ra. Het lijkt erop dat Aten gedurende de regeringsperiode van Amenhotep III een rol van grotere betekenis ging spelen maar het was Akhenaten die de Amarna revolutie (Atenisme) begon en Aten verhief tot de “enige echte god”.
Akhenaten bouwt tempels voor Aten en andere bouwwerken in de omgeving van de tempel van Amon (Karnak). In de beginperiode werden naast Aten ook nog steeds de traditionele goden aanbeden maar in het vijfde regeringsjaar, op de dertiende dag van de achtste maan begint de koning welke een maand daarvoor zijn naam had veranderd van Amenhotep IV in Akhenaten de bouw van de stad Akhetaten (De horizon van Aten). Gedurende het zevende regeringsjaar van Akhenaten werd Akhetaten de hoofdstad van Egypte. Door de verplaatsing van zijn hof naar deze nieuwe hoofdstad en onttrok zich zo aan de invloed van het traditionele centrum van religieuze en politieke macht.
Het negende regeringsjaar markeert het moment van vele en vooral radicale veranderingen. Akhenaten beval de schending van alle tempels van de god Amon en de vernietiging van zijn beeltenis en die van de andere goden in heel Egypte. Velen zien Akhenaten als een pacifist, maar we doen er goed aan ons te realiseren dat al deze radicale veranderingen niet konden plaats vinden zonder gebruik te maken van enige vorm van geweld. Akhenaten voerde een programma van religieuze hervormingen uit waarmee Aten niet langer de “superieure god” was maar werd verheven tot “de enige echte” god en verbood de verering van alle andere goden, openlijk en in de privé-sfeer. Niet langer werd Aten voorgesteld met enkel de hiëroglief van de zonneschijf maar op fonetische wijze geschreven.
Niet langer werd de god aanbeden door de koning en de priesters in de besloten ruimt van de tempel, maar onder de mensen in de open lucht en onder de stralen van de zonneschijf. Hiermee was het monotheisme van Akhenaten een feit en volledig. Dit zou zo blijven tot zijn dood, acht jaar later.

Het verval en de nadagen van Akhenaten’s monotheïsme.
Met de dood van Akhenaten viel de door hem gecreëerde Aten-cultus bijna meteen uiteen. Mede door de druk van de priesters van de Amon-cultus en vanwege het feit dat veel mensen in het geheim door waren gegaan met de verering van de traditionele goden en de symbolen van deze goden in hun huizen verborgen hadden gehouden was de terugkeer van het polytheïsme onafwendbaar. De eerste drie jaar na de dood van Akhenaten regeerde Smenchkare over Egypte om hierna te worden opgevolgd door Akhenaten’s zoon Tutankhaten onder begeleiding van Ay.  Tutankhaten verliet Akhetaten om zich weer te vestigen in Thebe en veranderde zijn naam in Toetankhamon. Nog veel te jong om zijn eigen beslissingen te nemen, was Toetankhamon waarschijnlijk niet veel meer dan een marionet van de priesters. Met de priesters in werkelijkheid aan de macht duurde het niet lang voordat de tempels welke Akhenaten had gebouwd in Akhetaten en in Thebe werden ontmanteld waarbij de bouwstenen werden hergebruikt voor de bouw van nieuwe tempels. Inscripties aan Aten werden geschonden en geschreven vermeldingen aangaande Aten uitgewist. Later ging men zelfs zover Akhenaten, Smenchkare, Toetankhamon en Ay van de officiële Koningslijst te wissen waardoor Amenhotep III direct  door Horemheb werd opgevolgd, hiermee de eerste monotheïstische periode  in de geschiedenis van de mensheid ontkennend.


Gebruikte boeken:
Toet-Ank-Amon – Otto Neubert
Akhenaten, King of Egypt – Cyril Aldred
The Oxford History of Ancient Egypt – Ian Shaw

Akhenaten en monotheïsme (1).

Het was Akhenaten (de ketterkoning) die het monotheïsme, het geloof in één enkele god, tijdens de 18e Dynastie aanhing en dit de Egyptische bevolking wilde opleggen. Velen zien Akhenaten hierom als pionier van de monotheïstische religie welke later zou zijn geëvolueerd in het jodendom. Eén van hen is Sigmund Freud.
In zijn boek “Der Mann Moses und die monotheistische Religion”  beargumenteerd hij dat Mozes feitelijk een Aten-priester was welke na de dood van Akhenaten gedwongen werd Egypte te verlaten. In dit boek meent Freud dat wat Akhenaten probeerde te bereiken in Egypte, de overgang van polytheïsme naar monotheïsme, een meer succesvol vervolg heeft gekregen door toedoen van de bijbelse Mozes. Tevens zegt Freud dat hiermee het monotheisme geen Joodse maar Egyptische oorsprong heeft, waar de cultus van de Egyptische god Aten (de zonneschijf)  aan ten grondslag ligt.

Maar terug naar Akhenaten. Akhenaten, toen nog Amenhotep IV, kon koning van het oude Egypte worden doordat zijn oudere broer kroonprins Thoetmosis op jonge leeftijd overleed en Akhenaten de volgende in de lijn voor troonopvolging was. Voordat zijn broer overleed studeerde Akhenaten religie en werd hij voorbereid op een leven als priester. Deze vroege opleiding wordt vaak gezien als mogelijke reden voor de sterke affiniteit welke Akhenaten had met religie.
Maar kon Akhenaten in het beperkte tijdsbestek van zijn 17 jaar durende heerschappij de complete overgang van het toen gangbare polytheïsme naar het monotheïsme bewerkstelligen?  Aan één kant had hij de tijd mee. Amenhotep III liet na zijn dood een welvarend en vreedzaam Egypte achter. Buitenlandse culturen introduceerden hun eigen goden in de Egyptische religie, sommigen daarvan werden geassocieerd met de Egyptische Koning. Van oorsprong keken Egyptenaren neer op alle buitenlandse culturen maar steeds meer werden deze culturen gezien als onderdeel van God’s creatie en onder bescherming gesteld van de eerste representant van de zonne-god Ra, de Koning.
De zonsopkomst werd gezien als een eeuwige herhaling van “de eerste gebeurtenis, de schepping van de wereld. Ra was onderhevig aan dezelfde cycli als de zon, de steeds herhaalde cyclus van dood en wedergeboorte.
Bij zonsondergang betrad Ra de onderwereld om vervolgens weer herboren te worden als Ra-Horakhty (Horakhty = “Horus van de twee horizons”). Samen met de zonnegod werden ook de doden herboren en zij vergezelden Ra op zijn dagelijkse reis langs het hemelgewelf. Osiris, de god van de doden en de onderwereld, ging steeds meer gezien worden als een aspect van Ra, zijnde de oerschepper van alles. Alle ander goden kwamen vanuit hem, waarmee deze allemaal als aspect van Ra gezien konden worden. Dit kan worden gezien als een vroege neiging naar een vorm van monotheïsme welke  Akhenatens geloof in Aten, de enige ware god, ruimte gaf en misschien wel een logisch gevolg was van de heersende religieuze atmosfeer in die dagen.

Akhenaten, ketterkoning van de 18e Dynastie.

Akhenaten, ook bekend onder de namen Echnaton, Akhnaton, Achnaton en Ikhnaton was de tweede zoon van Amenhotep III en koningin Teye. Hij werd geboren onder de naam Amenhotep IV, een naam die hij zou veranderen ergens rond het 5e jaar van zijn 17-jarige regeringsperiode (1353/1351 – 1336/1334 v. Chr).
Dat Akhenaten koning van Egypte kon worden was “dankzij” het vroegtijdig overlijden van zijn oudere broer kroonprins Thutmose tijdens zijn kinderjaren.
Zoals hierboven reeds vermeld veranderde Amenhotep IV ongeveer na vijf jaar op de troon zijn naam in Akhenaten. Tevens veranderde hij de naam van zijn koningin Nefertiti in Nefernefruaten (Schoon is de schoonheid van Aten)
Over de betekenis van  de naam Akhenaten is nog wat discussie. Zo zou het “efficiënte geest van de Aten” kunnen betekenen maar “één bruikbaar voor Aten” en “hij die de Aten van dienst is” worden ook als mogelijke betekenissen gegeven.
Gedurende het vijfde jaar van zijn regeringsperiode begon Akhenaten de bouw van de nieuwe hoofdstad van Egypte, Achetaten (horizon van de Aten). De bouw van Achetaten heeft naar alle waarschijnlijkheid vier jaar in beslag genomen en tijdens deze periode verlaat Akhenaten Thebe om zich in Achetaten te gaan vestigen.
Akhenaten veranderde de traditionele religie van Egypte door Aten (De enige echte god) boven alle andere goden te plaatsen. Aten was de zonneschijf in de Egyptische religie.
In het begin werd het geloof in de andere goden nog toegestaan maar later heeft Akhenaten er alle moeite voor gedaan om de namen van deze goden uit te wissen met speciale aandacht voor de naam van de god Atum. Het uitwissen van namen en vernietigen van beeltenissen was in het oude Egypte een veel gebruikte manier om het bestaan van een persoon of god te ontkennen.
Veel van de kunst en bouwwerken uit de tijd van de heerschappij van Akhenaten is na zijn dood vernietigd. Zijn naam werd op diverse plaatsen uitgewist en zijn beeltenis verwoest. De stenen waar zijn tempels uit opgebouwd waren (Talatat, blokken steen met een standaard afmeting van 27 x 27 x 54 cm) zijn later hergebruikt voor de bouw van nieuwe constructies en ter opvulling van monumenten in Karnak. Nadat deze Talatat werden gevonden is men in staat geweest delen van de tempels van Akhenaten te reconstrueren. Door deze reconstructie is er tevens een deel van de kunst uit de tijd van Akhenaten gereconstrueerd.


Nefertiti heeft het leven geschonken aan zes dochters: Meritaten, Meketaten, Ankhesenpaaten, Neferneferuaten Tasherit, Neferneferure en Setepenre. Ankhesenpaaten zou later met haar halfbroer Tutankhaten (Toetanchamon) trouwen. Over het algemeen wordt aangenomen dat Akhenaten de vader is geweest van Toetanchamon, recent DNA-onderzoek lijkt deze aanname te onderbouwen. Over de moeder van Toetanchamon is meer onzekerheid. Kiya, een Bijvrouw-koningin van Akhenaten is de mogelijke moeder van Toetanchamon en Smenkhkare. Een andere, veel minder voor de hand liggende theorie, draagt koningin Teye aan als mogelijke moeder van de kind-koning en Amenhotep III als de vader. Probleem hierbij is echter dat Teye op het moment van de geboorte van Toetanchamon reeds de 50-jarige leeftijd berijkt zou hebben.

Tot zover mijn eerste post voor wat betreft de Amarna periode. Veel is nog onbesproken of onvolledig besproken gebleven, genoeg om de revue te laten passeren in de toekomst. Voorlopig sla ik hier mijn tentje op in Amarna , klaar voor meer onderzoek…..ik heb er zin in.